opc_loader

HET PANAMAKANAAL

Het is net alsof je naar een voorstelling zit te kijken. De oceaanreuzen worden door de sluizen van het Panamakanaal geloodst, terwijl de toeschouwers drie rijen dik staan toe te kijken en de diverse schepen als filmsterren worden geïntroduceerd. Het kanaal is de grootste attractie van Panama, maar er is nog zoveel meer. Het land heeft het beste van beide werelden, waaronder meer dan dertig beschermde natuurgebieden, talrijke witte zandstranden en honderden eilandjes. Meridian Travel! trok van het Panamakanaal naar Panama City, en van het toeristische onbekende Azuero naar het toeristische epicentrum Bocas del Toro. Door Jaap van Splunter

Het zijn niet meer dan druppeltjes in de onmetelijke oceaan. De enorme vrachtschepen die de oceanen bevaren, zijn van onwaarschijnlijk grote afmetingen, maar verdwijnen in het niet als ze de wereldzeeën bevaren. Maar bij het Panamakanaal ontstaat een ander perspectief. Op de derde verdieping van een gebouw bij de Miraflores-schutsluizen sta je op ooghoogte met deze reuzen; de werknemers van de sluizen lijken niet meer dan termieten die aan de voet van een enorme Afrikaanse termietenheuvel staan. Je kunt proberen om je er een voorstelling van maken, maar in werkelijkheid blijkt alles nóg groter dan gedacht. “Heb je zin om naar beneden te gaan en de sluizen te betreden?,” vraagt gids Anayaasi. Zo’n aanbod moet je natuurlijk nooit afslaan. Enkele minuten later staan we naast de sluisdeuren. Het Panamese containerschip River Elegance ligt in het kanaal te wachten om de schutsluizen binnen te varen. Op het enorme vrachtschip staan de containers maar liefst zeshoog opgestapeld. Je kijkt werkelijk tegen een muur van containers aan. “Slechts vijftig centimeter speling is er aan beide zijden,” verduidelijkt Anayaasi. Het schip ligt vastgeketend aan elektrische treintjes, die ervoor zorgen dat het schip met Zwitserse precisie door de sluis wordt gedirigeerd. Daarna krijgt het weer de ruimte in het kanaal, en gaat op weg naar het ruime sop van de Grote Oceaan.

Bezet gebied

Het is duidelijk dat het kanaal dé toeristische attractie van Panama is. De Miraflores liggen even buiten Panama City en zijn ideaal voor een dagtripje, zeker als dat in combinatie kan met een bezoek aan Gamboa, waar de Chargresrivier het kanaal instroomt en het van water voorziet. Ik ga op stap met gids Cristian, die me meeneemt voor een ‘dagje kanaal’. “Ja, voor mij is dit ook allemaal nog vrij nieuw,” zegt Cristian als we bovenop de Anconheuvel staan, met aan de ene kant Panama City aan onze voeten en aan de andere kant het Panamakanaal. Tot 2000 was de kanaalzone (acht kilometer aan beide zijden van het kanaal) feitelijk bezet gebied, in handen van de Verenigde Staten en taboe voor Panamezen. Panama werd feitelijk in tweeën gesplitst door het kanaal en alleen via de Brug van de Amerika’s kon men van het ene deel naar het andere deel van het land. De strategische ligging van de Anconheuvel maakte dit tot de ideale plaats voor het hoofdkwartier van de Amerikanen, beter bekend onder de naam Quarry Heights. Hier zwaaiden de Amerikanen van 1916 tot 1999 de scepter. Veel van de toenmalige legerbarakken zijn nu omgetoverd tot vakantiehuizen, kantoren of worden bewoond door de welgestelden. Cristian wijst naar de enorme Panamese vlag die op de top wappert en vertelt over de spanningen tussen Panama en de Verenigde Staten, waarbij de vraag centraal stond tot welk gebied de kanaalzone nu behoorde: “In 1964 braken studentenprotesten uit die uit de hand liepen na een incident over het hijsen van de Panamese vlag naast de Amerikaanse. Dit leidde uiteindelijk tot militair ingrijpen, waarbij 22 opstandelingen werden gedood.” Deze schermutselingen zouden leiden tot onderhandelingen tussen beide landen, in 1977 bezegeld met het Torrijos-Carterverdrag. De kanaalzone zou weer toebehoren aan Panama, waardoor het tegenwoordig ook voor Panamezen als Cristian mogelijk is om hier te staan.

Oud en nieuw

Maar Panama is zoveel meer dan de kanaalzone. Panama City is een stad van twee gezichten. Het ‘oude’ Panama vind je in de wijken Panama Viejo en Casco Viejo. In Panama Viejo zijn de ruïnes van de eerste Spaanse bouwwerken, stammend uit 1519, nog steeds te bezichtigen. De overblijfselen van de koloniale tijd zijn vooral te vinden in de wijk San Felipe, ook wel Casco Viejo (‘het oude erf’) genoemd. Hier zochten de Spanjaarden hun toevlucht, toen hun eerste vestiging in Panama Viejo in 1671 werd geplunderd en verbrand door de Engelse piraat Henry Morgan. Morgan was nog over land gekomen, maar later kwam het gevaar ook vanuit zee. Casco Viejo was echter goed te verdedigen tegen de piraten, omdat het op een landtong ligt en wordt afgeschermd door steile kliffen. De fortificaties, die de Spanjaarden bouwden, staan er nog steeds; de kerkers zijn omgebouwd tot restaurantjes en kunstgaleries. De koloniale architectuur maakt dit gedeelte tot het mooiste wat Panama City te bieden heeft. En wie de nieuwste Bond-film Quantum of Solace heeft gezien, zal veel van Casco Viejo herkennen, want de film is hier gedeeltelijk opgenomen.

Het ‘nieuwe’ Panama wordt gekenmerkt door een skyline van wolkenkrabbers. In het moderne centrum vind je diverse winkelcentra, restaurants en hotels. Maar ook het bankwezen is hier nadrukkelijk aanwezig. De binnenstad lijkt wel een grote bouwput, want ondanks de kredietcrisis wordt er nog volop gebouwd. Terwijl vele banken wereldwijd slechts met staatssteun weten te overleven en de onroerend-goedmarkt is ingestort, lijkt het de deur van Panama allemaal voorbij te gaan. “We hebben betrekkelijk weinig last van de kredietcrisis. De Amerikanen hebben ervoor gezorgd dat we hier een sterk toezicht hebben op het bankwezen, zodat we geen last hebben van de uitwassen zoals die overal in de wereld plaatsvinden,” legt Cristian uit. “Bovendien hebben we met het door de Verenigde Staten aangelegde Panamakanaal een ijzersterke troef in handen, die minder gevoelig is voor deze kredietcrisis,” voegt hij er nog aan toe. De Amerikaanse bemoeienis werpt kennelijk toch zijn vruchten af.

Tradities

Het schiereiland Azuero, grenzend aan zowel de Golf van Panama als de kustlijn van de Grote Oceaan, bestaat uit drie kleurrijke provincies: Herrera, Los Santos en Veraguas. “Kom je uit Nederland?”, wordt me gevraagd als ik in Parita op straat loop. De Arubaan Alvin Lacle woont hier tegenwoordig als pensionado. Hoe komt iemand ertoe om het fraaie Aruba te verruilen voor Panama? “Het is hier lekker goedkoop. Op Aruba werd het bovendien te druk. Hier kan ik in alle rust mijn oude dag slijten,” verduidelijkt hij, terwijl zijn zoon Walter toekijkt. Vader en zoon Lacle hebben net een paard gekocht, dat wordt ingeladen in hun trailer.

Azuero wordt door toeristen nog volledig over het hoofd gezien. Het landschap is op zich ook niet zo spectaculair, de prachtige bossen zijn op grote schaal gekapt en hebben plaatsgemaakt voor landbouw en veeteelt. Maar plaatsjes als Chitré, Las Tablas en Pedasí zijn fraai, met overwegend witte huisjes en een prachtige kerk aan een dorpsplein. De mannen lopen hier rond als in B-films met een centraal-Amerikaanse setting. Strooien hoed met omgeplooide flap, wit hemdje dat wat open hangt en een fijn getrimd snorretje op de bovenlip. De bezoeker wordt vriendelijk begroet, hier heerst de ontspannen sfeer van het platteland. De grote stad is ver achter de horizon verdwenen.

Azuero staat vooral bekend om zijn kunstnijverheid, tradities en festivals, waarbij de vrouwen hun pollera, nationale jurk, aantrekken. In Los Santos loop ik Karol Janeth en Luis Abdiel tegen het lijf. In traditionele kledij poseren ze gewillig voor de camera. “Ik ben ongeveer een jaar bezig met het maken van de jurk en je moet toch al gauw rekenen op drieduizend dollar voor alles bij elkaar,” rekent de moeder van Karol me voor. Het is duidelijk dat meedoen aan de festiviteiten in originele kledij de nodige offers vraagt. Niet veel later schuift ook Miquel nog aan, prachtig verkleed als draak. En zo ben ik ineens getuige van een minivoorstelling op het dorpsplein van Los Santos.

Toeristisch epicentrum

De eilanden, zowel in de Pacific als in de Cariben, zijn een ware surprise. Je ziet ze pas op een detailkaart van het land, de meeste niet meer dan een stipje. De bekendste archipel is ongetwijfeld Bocas del Toro, aan de grens met Costa Rica. Het doet een beetje denken aan Key West, Florida, maar dan zonder het massatoerisme. Ik had me voorbereid op een tweede Balearen met de nodige drukte in dit toeristische epicentrum van het land, maar Bocas del Toro is een en al rust. Hier gaat alles op z’n gemak, tijd lijkt een relatief begrip. De hectiek van Panama City heeft plaats gemaakt voor serene rust. Hier geen verkeersinfarct, maar mensen die midden op de straat slenteren, af en toe gepasseerd door een taxi. Zorgen zijn er voor morgen. Op de hoofdstraat verkopen rasta’s zelfgemaakte sieraden, rijden taxi’s in een slakkengangetje op en neer en is flaneren tot een ware kunst verheven. En aan de waterkant lonken de terrasjes op plankieren boven de zee. Relaxter kan het niet.

Maar je komt vooral naar Bocas del Toro om te genieten van het waterleven en met kapitein Valencia en gids Gustavo ga ik het water op. Eerst varen we tussen de vele mangrove-eilandjes door naar de dolfijnenbaai, waar het zien van dolfijnen bijna gegarandeerd is. Op de Zapatillaseilanden vind je de bekende ansichtkaarten van witte palmenstranden en stukjes rif, maar even aantrekkelijk is Star Beach, waar honderden zeesterren in de branding liggen. Zeer bijzonder zijn de restaurants en accommodaties die je hier tegenkomt: Alle gebouwen staan op palen in het water, verbonden door houten plankieren. Bij Punta Caracol ligt de Aqua Lodge. Vanuit je kamer loop je zo de zee in. Wat ik dan ook prompt doe. Dobberend in het warme water komt toch het Panamakanaal weer even voorbij in mijn gedachten. Veel toeristen zien vaak niet meer dan ‘s lands meest beroemde attractie, en dat is eeuwig zonde. De onbedorven cultuur, het mooie landschap en de vriendelijke en gastvrije bewoners staan al garant voor een geweldige ervaring in Panama, dat zich prima kan redden zonder dat allesbepalende kanaal.

“Lekker rustig hier hè?”, zegt Gustavo. “Toch wat anders dan de drukte in Bocas del Toro,” voegt hij er nog aan toe. Ik kan nauwelijks mijn lachen onderdrukken. Als de Aqua Lodge door de lokale bevolking wordt gezien als vredige oase te midden van de ‘chaos’ van Bocas del Toro’, dan moet ik nog maar eens terugkomen. Veel ultiemer dan dat wordt vakantiegevoel nooit meer.

Panamakanaal: Sterk door splitsing

Het Panamakanaal is tachtig kilometer lang en verbindt de Atlantische en de Grote Oceaan, waardoor aan afstand en tijd wordt bespaard. Schepen hoeven nu immers niet meer om Zuid-Amerika heen te varen.

Al in de zestiende eeuw werd gesproken over de aanleg van een kanaal, maar pas aan het einde van de negentiende eeuw werd de eerste serieuze poging ondernomen. Onder leiding van de Fransen werd in 1880 begonnen, in wat toen nog de Columbiaanse provincie Panama was. De klimatologische omstandigheden en de technische beperkingen vormden echter een groot obstakel. Geschat wordt dat er in deze periode ruim twintigduizend arbeiders de dood vonden.

In 1904 werd de aanleg hervat, nadat – via een door de Verenigde Staten gesteunde legeropstand – de provincie Panama was afgescheiden van Colombia en een onafhankelijke staat was uitgeroepen. In een verdrag werd vastgelegd dat veertienhonderd vierkante kilometer Panamees grondgebied ‘voor eeuwig’ aan de Verenigde Staten werd overgedragen. Het betrof een strook land van zo’n acht kilometer aan weerszijden van het toen halfvoltooide kanaal: de kanaalzone.

Tweede aanlegfase

Tijdens deze tweede aanlegfase vielen naar schatting 5.600 doden. Het eerste schip voer door het kanaal op 15 augustus 1914. Het project lag hiermee voor op schema: de oorspronkelijke einddatum was op 1 juni 1916 gezet. In 1935 werd in de Chagresrivier de Maddendam voltooid. Door deze constructie ontstond het Alajuelameer, dat diende als reservoir voor aanvullende watervoorziening voor het kanaal. In 1939 werd het kanaal verder geavanceerd met de aanleg van een aantal nieuwe schutsluizen. Deze moesten de omvang van de oorlogsschepen van de Verenigde Staten aankunnen. Verdere uitgravingen om het kanaal beter te stroomlijnen, kwamen wel op gang, maar werden stilgelegd na de Tweede Wereldoorlog.

De spanningen tussen Panama en de Verenigde Staten liepen inmiddels steeds verder op, wat resulteerde in de ondertekening van de Torrijos-Carterverdragen in 1977, door de Panamese militaire heerser Omar Torrijos en de Amerikaanse president Jimmy Carter. In deze verdragen werd geregeld dat het kanaal zou worden overgedragen aan Panama, waarbij het land een verdrag moest ondertekenen dat de neutraliteit van de zone garandeerde en de Verenigde Staten de garantie gaf om indien gewenst terug te keren. Uiteindelijk leidden de verdragen ertoe dat op 31 december 1999 het kanaal werd overgedragen aan de Panamakanaalautoriteit, waarmee het volledig Panamees bezit was geworden.

Verbreding

Op 22 oktober 2006 stemde de bevolking van Panama door middel van een referendum massaal in met een verbreding van het kanaal. Door deze vijf miljard dollar kostende uitbreiding kunnen ook de moderne grote containerschepen van het Panamakanaal gebruik gaan maken. Het plan is om deze uitbreiding voor augustus 2014 op te leveren, net op tijd voor de viering van het honderdjarige bestaan van het kanaal.

Onze magazines

Reismagazines van Meridian Travel

GoAmerika Magazine
Canada Magazine
Australië Magazine
Indonesië Magazine
GoNewYork Magazine
WINTER Magazine
Outdoor & Avontuur
WILD Magazine
De Mooiste Rondreizen

 

Lees alles online

Online toegang tot al onze uitgaves

Ontvang ons magazine en krijg tevens online toegang tot al onze publicaties!

Lees verder


Nieuwsbrief

Meld je aan voor onze nieuwsbrief en blijf op de hoogte!

Aanmelden kan hier

Wild South van Martin Schäfer

BOEK | Wild South van Martin Schäfer

Wild South, portretten uit het zuiden van de Verenigde Staten is een schitterend naslagwerk voor liefhebbers van de Verenigde Staten en dan met name de zuidelijke staten. Auteur Martin Schäfer reisde onder meer door Louisiana, Mississippi, Alabama en Tennessee. 
Lees verder