opc_loader

Het ultieme outdoorleven in Jämtland

 

Het mag er dan wel koud zijn, met een aangenaam zonnetje is de Zweedse regio Jämtland dé plek voor winters vertier. Voor professionele sporters, maar ook voor recreanten. Van langlaufen tot schaatsen. En alles daar tussenin. Tekst & fotografie Lars van Soest

 

Jamtland

 

Tsjoef, tsjoef, tsjoef. Knarsend van de sneeuw, glijden de langlaufski’s heen en weer in de loipe. Dan is de linker de voorste, dan de rechter. Het is het enige geluid dat weerklinkt op de bergen rond het dorpje Vålå­dalen. Er is hier geen mens en er waait hier geen wind. Hoe rustig het is, wordt pas duidelijk tijdens een stop. Niets. Geen krakende tak. Geen tjilpende vogel en ook geen rumoerige après-skitent. Helemaal niets. Dit is wintersport in zijn meest pure vorm.

 

IJzig

Volgens goed gebruik hebben we onze tassen op onze ski’s gelegd en zijn we daarop gaan zitten. Zo zakken we niet te ver weg in de sneeuw en krijgen we geen koude kont. Uit de tassen worden broodjes, thermosflessen en zakjes Zweedse Cup-a-Soup gehaald. Geen overbodige luxe, want zonder inspanning koelt het lichaam snel af in deze ijzige kou van ongeveer min tien graden.

 

Jamtland

 

Terwijl de bergtoppen vanuit het dal niet groter leken dan Limburgse heuvels, is nu pas te zien hoe groot, omvangrijk en uitgestrekt ze wel niet zijn. Vålådalen is daadwerkelijk omringd door bergen. Boven de 750 meter hoge boomgrens liggen grote kale witte vlaktes. “De bergen in Zweden zijn heel oud”, zegt gids Sofie Jugård Löfgren (FOTO BOVEN), terwijl ze aan haar soep sipt. “Ouder dan bijvoorbeeld de Rockies. Ze hebben een à twee IJstijden meegemaakt en zijn daarom meer rond en afgetopt. Dat komt door het ijs en gletsjers.”

 

Kwantiteit

De weg tot de (s)top was zwaar. Om omhoog te komen op de bergroute, aangemerkt door rode kruisen op palen, moesten we telkens uit de loipe. Als zijnde een skispringer met de skipunten schuin uit elkaar, werkten we ons een weg omhoog.  Maar ook hier in Zweden levert een inspanning wat op. In dit geval: mooie beelden. “We hebben niet de grootste bergen of de grootste meren”, aldus Sofie. “Maar we hebben ze wel. En in veelvoud.” En daar is geen woord aan gelogen. Het bewijs dat kwantiteit sóms beter is dan kwaliteit.

 

Routeaanduiding in Jamtland, Zweden

 

Teruggekomen in Vålådalen blijkt hoe zeer de wintersportcultuur heerst in Zweden. Voor een van de houten blokhutten heeft een gezin de winterspullen uitgestald. De punten van alpine ski’s, langlauf ski’s en een slee steken boven de sneeuw uit. “Zo zie je dat in de winter in Zweden voor elk huis”, aldus Sofie. “Mensen laten het van het weer en hun stemming afhangen wat ze gaan doen. Alles kan hier en ze hebben het allemaal geleerd toen ze jong waren.”

 

Östersund

Sofie is zelf afkomstig uit Stockholm. Als skilerares is ze in heel Zweden werkzaam geweest en nu woonachtig in Frösön, een wijk op een eiland naast Östersund. Het is de grootste stad van Jämtland en ligt op ruim anderhalf uur rijden van Vålådalen. Vol trots laat ze het meer van Östersund zien. Het is een doordeweekse dag, maar desondanks begeven vele locals zich op het ijs. Een tiener is aan het ijskitesurfen, een moeder leert haar kinderen schaatsen op een klein ijsveldje en weer een andere moeder duwt op schaatsen haar kinderen in een ijsslee over het ijs. “Hè, Sabrina!”, schreeuwt Sofie de dame achterna. Het is haar buurvrouw.

 

Schaatsen in Jamtland, Zweden

 

Östersund is een echt outdoor plek. Het is niet voor niets dat verschillende outdoorkledingmerken hun roots hier hebben liggen. Klättermusen, bijvoorbeeld, wat in het Nederlands zoveel betekent als klimmende muis. Oprichter Peter Askulv was een ijsklimmer, maar kon geen materiaal vinden dat aansloot op zijn behoefte en begon daarom zelf maar met fabriceren.

 

Langlaufen in Jamtland, Zweden

 

Op het meer zie je op zaterdag en zondag tienduizenden mensen in zijn kleding rondlopen, fietsen, schaatsen of langlaufen. Anderen gaan kitesurfen, ijsvissen, paardrijden of hondenslee rijden. De basisscholen houden hier doordeweeks hun gymlessen. In de zomer gaat men golfen, jagen (op elanden en vogels), wandelen, picknicken, mountainbiken, kajakken of hiken. De temperaturen zijn er ook naar. In de winter kan het veertig graden onder nul worden, terwijl het kwik in de zomer gemakkelijk de 25 graden aantikt.

 

It giet oan

Je zou hier overigens prima een Elfstedentocht kunnen houden. Via Östersund langs Ope naar Brunflo. En dan weer terug via Marieby langs het eiland Fröson richting de westelijke kant van de Storsjön, ‘Het Grote Meer’. Het is met 464 vierkante kilometer het op vier na grootste meer van Zweden, dus je kunt genoeg kanten op. Rondom Fröson via de noordkant terug naar Ostersund wordt echter lastig. Daar ligt een permanent wak. “Een fabriek loost daar onschadelijk warm water. Dus als je een - hoe zei je dat? -  Elfstedentocht wilt organiseren, moet je die kant vermijden, haha”, aldus Sofie. “Maar in principe zou het kunnen. Het ijs is hier nu vijftig centimeter.” Dat is ruim vier keer zo dik als wat de Friese rayonhoofden willen zien voordat ze ‘It giet oan’ roepen!

 

Gekte

Langlaufen is een nationale sport in Zweden. Zoals voetbal voor Nederlanders en wielrennen voor Belgen heilig is, is langlaufen dat voor de Zweden. Enkele jaren geleden wilde de overheid geld heffen op het gebruik van de loipes. Veel Zweden kwamen in opstand, want de tracks moesten openbaar blijven, vonden zij. Uiteindelijk wonnen de autoriteiten. Een ieder die nu gebruikt wil maken van de loipes moet betalen. Niet veel, maar toch. Meestal een paar euro. Het gaat op goed vertrouwen. Alsof je in Nederland langs de weg tulpen koopt. Je gooit een paar munten in een bakje en kunt (weer) op pad.

 

Langlaufwedstrijd in Jamtland, Zweden

 

In de dagen na onze privétocht richting de bergtoppen rond Vålådalen barst de langlaufgekte helemaal los in de regio. In en rond Vålådalen worden een amateurtocht van 35 kilometer verreden, terwijl ook de heuse Årefjällsloppet op het programma staat; een wereldbekerwedstrijd voor profs over zeventig kilometer. In Vålådalen zijn enkele beroepslanglaufers neergestreken die zich hier voorbereiden op de wedstrijd. Oskar Svärd uit Noorwegen en de Zweedse Jenny Hansson  rijden een thuisrace, want zij wonen hier al enkele jaren. Ze zijn jaren geleden naar Vålådalen gekomen, omdat  ze hier zo goed kunnen trainen.

 

Trainen

Jenny (32) leeft al zes jaar in het dorpje, zegt ze terwijl ze uitgebreid de tijd neemt voor een bakje yoghurt met fruit en een cracker met ei. Ze traint vijftien tot 25 uur per week. “Het lokale eten en de mooie bergen”, antwoordt ze, wanneer haar wordt gevraagd waarom ze het zo prettig vindt om hier te trainen en te leven. “Er zijn bovendien heel veel verschillende routes en dat maakt de oefensessies leuk en variërend.”

 

In de wedstrijd van een dag later hoopt ze minstens het podium te halen. “In het algemeen klassement kan ik nog tweede worden, maar dan moet ik wel hoog eindigen. Ik hoop dat ‘mijn publiek’ me steunt zodat het lukt. Vorig jaar moest ik hier een paar punten halen voor de titel en ondanks dat ik het zwaar had lukte dat dankzij de support van de mensen hier.”

 

Gemoedelijk

Intussen is Oskar (36) ook aangeschoven. Hij heeft een flitsende roze bril op zijn voorhoofd en houdt met zijn stevige handen een grote bak yoghurt vast. Hij woont hier als sinds 2006. “Het is hier klein en gemoedelijk, maar ik heb hier alles wat ik wil. Veel mensen kennen Äre dat iets verderop ligt misschien wel van het skiën, maar daar is het heel druk. In Vålådalen kunnen mensen back to basic.”

 

IJssculptuur in Jamtland, Zweden

 

Uiteindelijk weten Oskar – in zijn glorietijd drievoudig winnaar van de Vasaloppet, met een lengte negentig kilometer de langste en zwaarste langlaufwedstrijd ter wereld– en Jenny hun ‘thuisrace’ niet winnend af te sluiten. Ze worden respectievelijk zestiende en achtste. Met 3:29:23.2 en 4:09:08.2 noteren ze op het zeventig kilometerlange parcours mooie tijden. Wij doen het ze niet na.

 

Maar waaruit blijkt nou echt hoe mooi dit gebied ook voor recreatieve sporters is? We vinden het antwoord bij Maria Nyman. Een dag voor de profs heeft zij de toertocht afgelegd. Ze deed ruim vier-en-een-half uur over de 35 kilometer en had het zwaar, maar alsnog verschijnt ze met een lach aan de finish.

 

“Dit is fantastisch”, zegt ze stralend. “Ik heb nog nooit zo’n lange afstand afgelegd en het was heel erg afzien, maar ik ben heel blij dat ik het gedaan. Ik heb genoten. Van de sneeuw, de bergen, het bos, van alles. Het is hier zo mooi.” Jämtland, hier vind je het ultieme outdoorleven met voor elke wintersportliefhebbers wat wils!

 

 

Praktische informatie

 

Ligging & bereikbaarheid

Zoals de Zweden zeggen, is Jämtland het zuiden van het noorden. Om er te komen, kan het best gevlogen worden via Stockholm. De plek van aankomst in Jämtland is Ostersund. De auto is ook een optie. De afstand vanaf Amsterdam is ongeveer tweeduizend kilometer.

 

Overnachten

Meridian Travel overnachtte in Vålådalen in een karakteristieke Zweedse blokhut. Luxe was het niet, maar het gaf wel het gevoel van een echte wintersportvakantie. Op het complex kan ook in een hotel geslapen worden of in andersoortige blokhutten. Andere nachten sliepen we in de Copperhill Mountain Lodge in Äre. Een luxe hotel dat zakelijk aandoet, maar met gezinskamers zeer familievriendelijk is. Vanuit het hotel kan meteen op de ski’s gestapt worden. De spa op de begane grond is een heerlijke plek om na de sneeuwpret even bij te komen.

 

Klimaat

Jämtland is gelegen in het noorden van midden-Zweden en kenmerkt zich door relatief warme zomers en koude winters. Door de gunstige invloed van de Warme Golfstroom en de beschutte ligging achter de Noorse bergen kent Jämtland een landklimaat. Normaal gesproken zijn er drie echte zomermaanden, terwijl je er in de wintermaanden (december tot en met maart) vanuit kunt gaan dat er op zeker sneeuw ligt. In de winter kan het kwik dalen tot wel min 35 , maar door de droge lucht en het gebrek aan wind is de koud goed verdragen. Zoals we gewend zijn van noordelijke landen gaat in de zomer de zon amper onder.

 

Noorderlicht

In het noordelijke gedeelte van Jämtland, gelegen aan de grens met Zweeds Lapland, kun je in de winter bij heldere nachten genieten van het Noorderlicht. Het kleurrijke natuurverschijnsel dat door het botsen van energiedeeltjes de nachtlucht verlicht.

 

Flora & fauna

Omdat ruim 95% van het grondgebied nog ongerepte natuur is, wordt Jämtland beschouwd als één van de laatste onberoerde natuurgebieden van Europa. In het gebied komen daardoor nog veel inheemse dieren voor. Zoals de eland, de koning van het woud, wiens leefgebied bestaat uit kristalheldere meren, dichte bossen en uitgestrekte groene weiden. Jämtland is van oudsher een echt elandengebied en dus vind je hier de grootste exemplaren met de grootste geweien. Ze worden wel 2,4 meter groot en kunnen maximaal acht honderd kilo wegen. Verder komen in Jämtland beren, lynxen, veelvraten, wolven, herten, bevers en vossen voor. Bossen en meren zijn de huizen van talloze soorten vogels en vissen. In de soms wilde – rivieren, beken en meren vind je grote aantallen edele vissoorten. Denk aan vlagzalm, Arctische zalmforel, baars en marene. Het zegt iets over de uitstekende kwaliteit van het water.  

 

Eten

De Zweedse keuken staat in de wereld – dankzij de bekende blauw-gele meubelleverancier – vooral bekend om zijn gehaktballetjes. Meridian Travel kwam er in Jämtland achter dat ze de Köttbullar in de kantines van de multinational misschien wel beter kunnen vervangen door een ander typisch Zweeds gerecht: eland of hert met een compote of jam van bosbessen. Het vlees van de eland (in het Zweeds: älg) of het hert is in combinatie met de fruitige bessen een verademing.

 

Geld

Men betaalt hier met Zweedse Kronen, ook wel Krona genoemd. Eén euro staat ongeveer gelijk aan acht Zweedse Kronen. Men heeft munten van 1 kroon, 2 kronen, 5 kronen en 10 kronen. Biljetten zijn er van 20 kronen, 50 kronen, 100 kronen, 500 kronen en 1.000 kronen.

 

Water

Het Zweedse kraanwater is heerlijk en misschien wel lekkerder dan water uit de fles. Het is, zoals de Zweden zelf terecht opmerken, in ieder geval beter om kraanwater te drinken, omdat plastic flessen slecht zijn voor het milieu. Het water van bergkreekjes en meren kan meestal veilig worden gedronken.

 

Allemansrätten

Net als in de overige Scandinavische landen kent men in Zweden het allemansrätten. Van oudsher geldt dit recht dat gebaseerd is op een oud Zweeds vrijheidsgevoel voor alle mensen en het houdt in dat iedereen recht heeft op overgang over en verblijf op andermans grondgebied. Zolang je lang maar respect hebt voor andermans eigendommen en geen schade aanbrengt en niets verstoort. Het is naar alle waarschijnlijkheid ontstaan in de tijd dat er nog geen wegen waren aangelegd en mensen zelf moesten zoeken naar de kortste weg. Het allemansrätten is geen formele wet, maar een ongeschreven gewoonteregel.

 

Äre

Het stadje Äre in Jämtland is het grootste wintersportgebied van noordelijk Europa. In 2007 werden hier de wereldkampioenschappen skiën gehouden en dat zegt genoeg over de kwaliteit van het gebied. Wintersporters van alle niveaus kunnen op de blauwe tot zwarte pistes uit de voeten. Het liftsysteem zit zo ingenieus in elkaar dat je steeds lang kunt skiën voordat je weer kunstmatig omhoog hoeft.

 

Totalskidskolan Äre

Een geweldig initiatief in het wintersportgebied van Äre is de Totalskidskolan.  Hier kunnen mensen met een handicap terecht zodat ook zij de piste op en af kunnen. Dankzij speciaal op maat gemaakte skisleeën kan in Äre een ieder sneeuwpret beleven. Bobbo Robertsson is een van de vaste skileraren van de Totalskiskolan en krijgt elk seizoen weer nieuwe, veelal jonge vrijwilligers onder zijn hoede. Hij haalt veel voldoening uit zijn werk. “Ik doe dit al een tijdje, maar elke dag is anders”, zegt de Zweed, terwijl hij een gehandicapte jongen een helm op doet. “Elke persoon is anders en dat maakt dit werk zo leuk. Voor iedereen maken we een slee op maat. Het is niet zo dat mensen met dezelfde handicap dezelfde slee krijgen, nee, we kijken precies naar de voorkeuren en maken dan een nieuwe slee.”

 

Kaart van Jämtland

 

Onze magazines

Reismagazines van Meridian Travel

GoAmerika Magazine
Canada Magazine
Australië Magazine
Indonesië Magazine
GoNewYork Magazine
WINTER Magazine
Outdoor & Avontuur
WILD Magazine
De Mooiste Rondreizen

 

Lees alles online

Online toegang tot al onze uitgaves

Ontvang ons magazine en krijg tevens online toegang tot al onze publicaties!

Lees verder


Nieuwsbrief

Meld je aan voor onze nieuwsbrief en blijf op de hoogte!

Aanmelden kan hier

Wild South van Martin Schäfer

BOEK | Wild South van Martin Schäfer

Wild South, portretten uit het zuiden van de Verenigde Staten is een schitterend naslagwerk voor liefhebbers van de Verenigde Staten en dan met name de zuidelijke staten. Auteur Martin Schäfer reisde onder meer door Louisiana, Mississippi, Alabama en Tennessee. 
Lees verder